Soyadı Değiştirme Davası Nedir?
Soyadı Değiştirme Davası, kişinin nüfus kaydındaki soyadının haklı sebeplerin varlığı halinde değiştirilmesi talebiyle açılan davadır. Genel çerçeve için bkz. Nüfus Davaları. Türk hukukunda soyadına ilişkin temel düzenlemeler TMK m. 27 ile birlikte, soyadının kazanılması ve kullanılmasına dair usulü belirleyen Soyadı Kanunu'nda (2525 sayılı Kanun) yer alır.
Haklı Sebep Şartı
Soyadı değişikliği talebinde de, tıpkı isim değişikliğinde olduğu gibi, TMK m. 27 uyarınca Haklı Sebep bulunduğunun ispatlanması gerekir. Uygulamada haklı sebep örnekleri arasında şunlar sayılabilir:
- Soyadın toplumda alay konusu olması veya olumsuz bir çağrışım taşıması.
- Kişinin uzun süredir farklı bir soyadıyla tanınıyor ve biliniyor olması.
- Aile içi özel durumlar nedeniyle mevcut soyadının kişiyle bağdaşmaması.
Haklı sebebin varlığı, sunulan delillere göre mahkemece değerlendirilir; her olay kendi somut koşulları içinde incelenir. Seçilecek yeni soyadı Soyadı Kanunu'ndaki sınırlamalara uygun olmalıdır: Rütbe ve memuriyet, aşiret ve yabancı ırk ve millet isimleriyle genel edeplere uygun olmayan veya iğrenç ve gülünç olan soyadları kullanılamaz (2525 sayılı Kanun m. 3).
Soyadı değişikliği hâlinde nüfus müdürlüğü, eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir (5490 sayılı Kanun m. 36/1-b); ergin çocukların soyadı kendiliğinden değişmez.
Boşanmış Kadının Soyadı
TMK m. 173'e göre boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kadın evlenmeden önce dul idiyse, hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir.
Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim bu soyadını taşımasına izin verir. Koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir. Bu talepler aile hukukundan doğduğundan aile mahkemesinde ileri sürülür; uygulamada boşanma davası içinde veya boşanmadan sonra ayrı bir davayla istenebilmektedir.
Evli Kadının Soyadı Konusunda Güncel Durum
Kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını, dilerse önceki soyadını kocasının soyadının önünde kullanabilmesini öngören TMK m. 187 hükmü, Anayasa Mahkemesi'nin 22 Şubat 2023 tarihli kararıyla (E. 2022/155, K. 2023/38) eşitlik ilkesine aykırı bulunarak iptal edilmiştir. İptal kararı 28 Ocak 2024'te yürürlüğe girmiştir.
İptal kararının yürürlüğe girmesinden sonra kanun koyucu bu konuda yeni bir düzenleme yapmamıştır; TMK m. 187 mevzuatta hâlen iptal edilmiş hâliyle yer almaktadır. Dolayısıyla evli kadının yalnızca evlenmeden önceki soyadını kullanmasını engelleyen bir kanun hükmü bulunmamaktadır. Bununla birlikte uygulamada nüfus müdürlüklerinin bu yöndeki talepleri her zaman doğrudan karşılamadığı, bu durumda kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanabilmek için aile mahkemesinde dava açması gerektiği görülmektedir. Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları bu taleplerin kabulü yönündedir.
Konuya ilişkin yeni bir kanuni düzenleme yapılması hâlinde uygulama değişebileceğinden, başvurudan önce güncel durumun teyit edilmesi gerekir.
Çocuğun Soyadı
Evlilik içinde doğan çocuk ailenin soyadını taşır. Boşanma sonrasında velayet kendisine bırakılan annenin, çocuğun soyadının kendi soyadıyla değiştirilmesini isteyip isteyemeyeceği uzun süre tartışılmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin bu alandaki kararlarının ardından Yargıtay da, çocuğun üstün yararına uygun düşmesi koşuluyla velayet sahibi annenin bu talepte bulunabileceğini kabul etmektedir. Yargıtay uygulamasında bu davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir; mahkeme her olayda çocuğun üstün yararını ayrıca değerlendirir.
Görevli Mahkeme
- Asliye Hukuk Mahkemesi: Haklı sebebe dayalı (TMK m. 27) soyadı değiştirme davalarında görevli mahkemedir. Dava, kişinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerde açılır (5490 sayılı Kanun m. 36/1-a).
- Aile mahkemesi: Boşanan kadının eşinin soyadını kullanmaya devam etmesi, evli kadının evlenmeden önceki soyadını kullanması ve velayet altındaki çocuğun soyadına ilişkin talepler gibi aile hukukundan doğan uyuşmazlıklarda görevlidir.
- Kayıt düzeltme niteliğindeki davalar nüfus müdürlüğüne husumet yöneltilerek açılır.
Dava Sürecinde Dikkat Edilecek Hususlar
- Haklı sebebi ortaya koyan somut deliller (tanık beyanı, sosyal çevrede kullanım, resmi belgeler) dilekçeyle birlikte sunulmalıdır.
- Talep edilen yeni soyadının açıkça belirtilmesi gerekir.
- Aile bireylerinin soyadını da ilgilendiren taleplerde, mahkeme ilgili kişilerin durumunu da gözetebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Soyadı değiştirmek için hangi şart aranır?
TMK m. 27 uyarınca soyadı değişikliği için haklı bir sebebin varlığının ispatlanması gerekir.
Boşanan kadın evlilik soyadını her zaman kullanabilir mi?
Hayır. Kural olarak boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Boşandığı eşinin soyadını kullanmaya devam edebilmesi için bunda menfaati bulunduğunu ve bunun eski eşine zarar vermeyeceğini ispat ederek aile mahkemesinden izin alması gerekir (TMK m. 173).
Evli kadının soyadı konusunda güncel uygulama nedir?
TMK m. 187, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş ve iptal kararı 28 Ocak 2024'te yürürlüğe girmiştir; yerine yeni bir kanun hükmü konulmamıştır. Kadının yalnızca evlenmeden önceki soyadını kullanmasına engel bir kanun hükmü bulunmamakla birlikte, nüfus müdürlüğünce talebin karşılanmaması hâlinde uygulamada aile mahkemesinde dava açılması gerekmektedir.
Soyadı değiştirme davası ile isim değiştirme davası birlikte açılabilir mi?
Bu talepler ayrı taleplerdir ancak aynı dava dilekçesinde birlikte ileri sürülebilir. İsim değişikliğine ilişkin ayrıntılar için bkz. İsim Değiştirme Davası Nasıl Açılır?.
Soyadı değişikliği kararı ne zaman uygulanır?
Karar kesinleştikten sonra ilgili nüfus müdürlüğüne bildirilir ve nüfus kütüğüne işlenir.
Bu içerik, İstanbul Barosu'na kayıtlı Av. Burak Aylı tarafından yürürlükteki mevzuat esas alınarak hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.