Anlaşmalı Boşanma Nedir?
Anlaşmalı boşanma, eşlerin hem boşanma iradesinde hem de boşanmanın sonuçlarında uzlaşarak mahkemeye başvurduğu boşanma türüdür. Genel çerçeve için bkz. Aile Hukuku. Yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu m. 166/3'tür.
Kanun, şartları sağlanan durumlarda evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağını kabul eder. Bu nedenle anlaşmalı boşanmada eşlerin kusur veya boşanma sebebi ispat etmesi gerekmez.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları
TMK m. 166/3'e göre anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir:
- 1 Yıllık Evlilik Şartı: Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Süre evlenme tarihinden itibaren hesaplanır ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.
- Ortak başvuru veya kabul: Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da eşlerden birinin açtığı davayı diğeri kabul etmelidir.
- Hakimin tarafları bizzat dinlemesi: Hakim, eşlerin iradelerini serbestçe açıkladığına kanaat getirmek için her iki eşi duruşmada bizzat dinler. Bu nedenle eşlerin duruşmaya katılması gerekir.
- Hakim Onayı: Hakim, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında tarafların kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulmalıdır.
Evlilik bir yılı doldurmamışsa anlaşmalı boşanma hükümleri uygulanamaz. Bu durumda eşler boşanma konusunda uzlaşmış olsalar bile boşanmaya ancak kanundaki diğer boşanma sebeplerinden birinin delillerle ispatı hâlinde karar verilebilir; Yargıtay uygulamasında böyle bir dava, deliller toplanarak genel boşanma sebebi (TMK m. 166/1) çerçevesinde incelenir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü
Anlaşmalı Boşanma Protokolü, eşlerin boşanmanın tüm sonuçlarını yazılı olarak düzenlediği metindir. Protokolün açık ve eksiksiz olması, hakimin düzenlemeyi uygun bulması bakımından belirleyicidir.
Protokolde yer alması gereken başlıca konular
- Müşterek çocukların velayetinin hangi eşe bırakılacağı
- Velayet kendisine bırakılmayan eşin çocukla kişisel ilişki günleri ve saatleri
- İştirak nafakasının miktarı, ödeme günü ve varsa artış esası
- Yoksulluk nafakası talep edilip edilmediği
- Maddi ve manevi tazminat talepleri veya bu taleplerden feragat
- Mal rejiminin tasfiyesi, ev eşyaları, araç ve taşınmazların paylaşımı
- Yargılama giderleri ve vekalet ücretine ilişkin düzenleme
Hakimin protokolde değişiklik yapması
Hakim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir; kabul edilmezse dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanamaz.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Aile Mahkemesi: Anlaşmalı boşanma davalarında görevli mahkemedir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla davaya bakar.
- Yetki: Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde veya eşlerin son altı aydır birlikte oturdukları yerde açılabilir (TMK m. 168).
Süreç Adım Adım
- 1. Protokolün hazırlanması: Eşler tüm sonuçlar üzerinde uzlaşır ve protokolü imzalar.
- 2. Dava dilekçesi: Dilekçe ve protokol aile mahkemesine sunulur.
- 3. Duruşma: Hakim eşleri bizzat dinler ve protokolü değerlendirir. Uygulamada anlaşmalı boşanma davaları çoğunlukla tek duruşmada sonuçlanır.
- 4. Karar ve kesinleşme: Karar, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi (HMK m. 345) geçtiğinde kesinleşir. Taraflar, gerekçeli karar kendilerine tebliğ edildikten sonra istinaf hakkından feragat ederse karar daha kısa sürede kesinleşebilir; tebliğden önce yapılan feragat geçerli değildir (HMK m. 349).
- 5. Nüfusa tescil: Kesinleşen karar nüfus kayıtlarına işlenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma için evliliğin kaç yıl sürmesi gerekir?
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Bir yılı doldurmamış evliliklerde anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Eşlerin duruşmaya bizzat katılması zorunlu mu?
Evet. TMK m. 166/3, hakimin tarafları bizzat dinlemesini şart koşar. Avukatla temsil edilen eşlerin de duruşmada hazır bulunması gerekir.
Protokolde mal paylaşımı düzenlenmezse ne olur?
Mal rejiminin tasfiyesi protokolde düzenlenmemişse, bu konuda boşanmadan sonra ayrıca dava açılabilir. Protokolde "mal paylaşımına ilişkin talep yoktur" gibi bir ifade bulunması ise ileride hak kaybına yol açabileceğinden dikkatle değerlendirilmelidir. Boşanmanın eki niteliğindeki maddi-manevi tazminat ve yoksulluk nafakası talepleri bakımından ise ayrı bir kural geçerlidir: Bu talepler boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 178); protokolde bu haklardan açıkça vazgeçilmişse sonradan talep edilemez.
Anlaşmalı boşanma davasında taraflardan biri vazgeçebilir mi?
Evet. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre eşlerden biri, boşanma kararı kesinleşinceye kadar anlaşmalı boşanma yönündeki iradesinden dönebilir; verilen karara karşı süresi içinde istinaf yoluna başvurulması da bu anlama gelir. Bu durumda dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanamaz; çekişmeli boşanma davası olarak görülür ve taraflara delillerini sunma imkânı tanınır.
Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma arasındaki temel fark nedir?
Anlaşmalı boşanmada eşler sonuçlar üzerinde uzlaştığı için kusur ispatı gerekmez. Çekişmeli boşanmada ise kanuni bir boşanma sebebinin ve kusur durumunun delillerle ispatı gerekir. Ayrıntılar için: Çekişmeli Boşanma Davası ve Sebepleri.
Bu içerik, İstanbul Barosu'na kayıtlı Av. Burak Aylı tarafından yürürlükteki mevzuat esas alınarak hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.